Letselschade na mishandeling: dader, strafproces en Schadefonds

Letselschade na mishandeling verhaal je op de dader, die voor het toegebrachte letsel aansprakelijk is op grond van onrechtmatige daad (artikel 6:162 BW). Ben je slachtoffer van een geweldsmisdrijf, dan heb je recht op vergoeding van je schade — van medische kosten en gemiste inkomsten tot smartengeld voor het leed dat je is aangedaan. Je kunt die schade langs drie wegen proberen te krijgen: rechtstreeks op de dader, door je te voegen als benadeelde partij in het strafproces, en als vangnet via het Schadefonds Geweldsmisdrijven wanneer je de schade nergens anders vergoed krijgt. In dit artikel lees je hoe die routes werken en wat verstandig is in jouw situatie.

The short answer

• Wat het is: vergoeding van je letselschade na een geweldsmisdrijf — materiële schade én smartengeld — te verhalen op de dader die onrechtmatig handelde.
• Wanneer je recht hebt: zodra iemand je opzettelijk of verwijtbaar letsel toebrengt. De dader is dan aansprakelijk op grond van artikel 6:162 BW; smartengeld volgt uit artikel 6:106 BW.
• Hoe je het regelt: rechtstreeks op de dader, door voeging als benadeelde partij in de strafzaak, of via het Schadefonds Geweldsmisdrijven als vangnet.
• Wat het kost: een gratis beoordeling van je zaak; wanneer je schade verhaalbaar is, worden de redelijke kosten van rechtsbijstand meegenomen als onderdeel van je schade (artikel 6:96 lid 2 BW).

Wanneer is er sprake van letselschade na mishandeling?

Van letselschade na mishandeling is sprake zodra iemand jou lichamelijk of geestelijk letsel toebrengt door een geweldsmisdrijf. Denk aan een klap of schop, een steek- of schietincident, een beroving met geweld, huiselijk geweld of een zedenmisdrijf. Het letsel kan zichtbaar zijn — botbreuken, snij- en steekwonden, tandletsel, een hersenschudding — maar juist bij geweld is de psychische schade vaak minstens zo groot. Angst, slaapproblemen, een posttraumatische stressstoornis: ook dat is letsel dat telt.

Anders dan bij een verkeers- of bedrijfsongeval is er bij mishandeling meestal geen verzekeraar die de schade automatisch oppakt. De aansprakelijke is een persoon: de dader. Dat maakt de zaak juridisch niet ingewikkelder om te beoordelen, maar wél praktischer om goed aan te pakken — want een particuliere dader biedt lang niet altijd verhaal. Daarom bestaan er meerdere routes naast elkaar.

De dader is aansprakelijk: onrechtmatige daad (6:162 BW)

De juridische basis is de onrechtmatige daad. Wie een ander opzettelijk of verwijtbaar letsel toebrengt, handelt onrechtmatig en moet de daardoor geleden schade vergoeden. Dat staat in artikel 6:162 van het Burgerlijk Wetboek. Voor de vergoeding van je immateriële schade — het leed, de pijn en de gederfde levensvreugde — geldt daarnaast artikel 6:106 BW, dat expliciet voorziet in smartengeld bij letsel dat een ander je heeft toegebracht.

Belangrijk om te weten: aansprakelijkheid in het civiele recht staat los van een strafrechtelijke veroordeling. Ook als het Openbaar Ministerie niet vervolgt, of als de strafrechter de dader vrijspreekt, kun je de dader civiel aanspreken. In het strafrecht geldt namelijk een zwaardere bewijsmaatstaf dan in een civiele letselschadezaak. Zolang je aannemelijk kunt maken dat de dader je het letsel heeft toegebracht, houdt de aansprakelijkheid stand.

What damages can you claim?

Je claimt in beginsel je volledige schade. De belangrijkste posten:

• Medische kosten: eigen risico, behandelingen, fysiotherapie, psychologische hulp en medicatie.
• Verlies van inkomen: loon dat je misloopt doordat je (tijdelijk) niet kunt werken, en op termijn verlies aan arbeidsvermogen.
• Kosten van hulp en herstel: huishoudelijke hulp, reiskosten naar behandelaars, aanpassingen en beschadigde spullen zoals een bril of telefoon.
• Smartengeld: vergoeding voor het leed, de angst en de psychische gevolgen — bij geweld weegt dat vaak zwaar (artikel 6:106 BW).

Hoe je die posten onderbouwt en berekent, lees je in onze uitleg over schadevergoeding bij letselschade. Een goede onderbouwing is bij geweldszaken extra belangrijk, omdat een deel van je schade psychisch is en dus met medische stukken zichtbaar gemaakt moet worden.

Voegen als benadeelde partij in het strafproces

Wordt de dader strafrechtelijk vervolgd, dan hoef je niet apart een civiele procedure te starten. Je kunt je als benadeelde partij voegen in de strafzaak. Je dient dan een schadeclaim in die de strafrechter tegelijk met de strafzaak behandelt. Dat heeft grote voordelen: het kost je geen aparte procedure, je zaak wordt door één rechter beoordeeld en de dader wordt bij een veroordeling vaak verplicht je schade te betalen.

De strafrechter kan bovendien een schadevergoedingsmaatregel opleggen. Dat betekent dat niet jij, maar het Centraal Justitieel Incassobureau namens de Staat het bedrag bij de dader int — jij hoeft dus niet zelf achter je geld aan. Voor slachtoffers van gewelds- en zedenmisdrijven bestaat daarbij de voorschotregeling: betaalt de dader het toegewezen bedrag niet binnen een bepaalde termijn, dan keert de Staat het bedrag aan jou uit en verhaalt het vervolgens zelf op de dader. Voor gewelds- en zedenmisdrijven geldt hierbij geen maximumbedrag.

De keerzijde: de strafrechter behandelt een gevoegde vordering alleen als die geen onevenredige belasting voor het strafproces vormt. Is je schade complex — bijvoorbeeld blijvend letsel met langlopend verlies aan arbeidsvermogen — dan kan de rechter je vordering (deels) niet-ontvankelijk verklaren en verwijzen naar de civiele rechter. Juist daarom is het verstandig je claim vooraf goed te laten opbouwen door een letselschade-expert, zodat de vordering helder en behapbaar op tafel ligt. Meer over de rol van de strafrechter vind je bij de Rechtspraak.

Het Schadefonds Geweldsmisdrijven als vangnet

Wat als de dader onbekend is, niet wordt gepakt of geen geld heeft? Dan sta je niet met lege handen. Het Schadefonds Geweldsmisdrijven is een vangnet van de overheid voor slachtoffers van opzettelijke geweldsmisdrijven die daardoor ernstig lichamelijk of psychisch letsel hebben opgelopen. Het fonds keert een eenmalige financiële tegemoetkoming uit — nadrukkelijk geen volledige schadevergoeding, maar een erkenning en een bijdrage in je schade en leed.

Een paar kenmerken die dit vangnet bijzonder maken:

• Je hoeft niet te weten wie de dader is en er hoeft geen veroordeling te zijn. Ook zonder bekende dader kun je in aanmerking komen.
• Het fonds werkt met vaste letselcategorieën. De hoogte van de tegemoetkoming hangt af van de ernst van je letsel, ingedeeld in categorieën — niet van een individuele schadeberekening.
• Het is een vangnet: het fonds is bedoeld voor gevallen waarin je de schade niet (volledig) op een andere manier vergoed krijgt. Wat je van de dader of via een verzekering ontvangt, wordt in de regel verrekend.
• Ook nabestaanden en getuigen van een ernstig geweldsmisdrijf kunnen onder voorwaarden een aanvraag doen.
• Er geldt een aanvraagtermijn na het misdrijf. Wacht dus niet te lang met je aanvraag.

De exacte voorwaarden, de indeling in letselcategorieën en de bijbehorende bedragen staan op de website van het Schadefonds Geweldsmisdrijven. Omdat de bedragen en categorieën periodiek worden bijgesteld, controleer je die het beste rechtstreeks bij het fonds. Een letselschadejurist kan je helpen de aanvraag zo in te dienen dat je letsel in de juiste categorie valt.

Welke route is voor jou het beste?

De routes sluiten elkaar niet uit; ze kunnen elkaar aanvullen. Een verstandige aanpak ziet er vaak zo uit:

1. Doe altijd aangifte. Aangifte is niet alleen belangrijk voor de strafzaak, maar ook een voorwaarde en bewijsstuk voor de andere routes.
2. Voeg je in het strafproces als de dader wordt vervolgd — dat is de snelste en goedkoopste weg naar een titel tegen de dader.
3. Vraag het Schadefonds aan als de dader onbekend is of geen verhaal biedt, of als aanvulling op wat je elders krijgt.
4. Start zo nodig een civiele procedure voor de schade die in het strafproces niet volledig is toegewezen.

Welke combinatie in jouw geval het meeste oplevert, hangt af van de dader, de bewijspositie en de omvang van je letsel. Een letselschadebedrijf dat is gespecialiseerd in geweldszaken bewaakt die routes voor je en zorgt dat je op geen enkel spoor iets laat liggen.

Honest recommendation

Schakel bij letsel na een geweldsmisdrijf professionele hulp in — geweldszaken zijn juridisch en emotioneel te zwaar om er alleen doorheen te ploegen, en de routes lopen makkelijk langs elkaar heen. Heb je alleen materiële schade zonder letsel, bijvoorbeeld een kapotte jas na een duw? Dan heb je geen letselschade advocaat nodig; dat regel je rechtstreeks of eventueel via het Schadefonds voor de kleinere posten. Is er wél letsel — lichamelijk of psychisch — dan is deskundige begeleiding vrijwel altijd verstandig. Een specialist beoordeelt in één gesprek welke route jou het meeste oplevert en of de dader verhaal biedt.

Wil je weten waar jij staat? Plan een gratis adviesgesprek of vraag direct een gratis intake aan. Wij beoordelen je zaak kosteloos, wijzen je de juiste route en claimen je maximale schadevergoeding. Bekijk ook wat wij doen op onze homepage.

Frequently Asked Questions